اشکال انسجام اجتماعی و همبستگی ملی(قسمت سوم)

 

برخی از نویسندگان از چهار نوع همبستگی و انسجام سخن گفته اند:

1- انسجام و همبستگی فرهنگی: یعنی اشتراک کلی در ارزش ها.

2- انسجام و همبستگی هنجاری: یعنی هماهنگی میان ارزش های فرهنگی و شیوه های رفتار.

3- انسجام و همبستگی ارتباطی: یعنی گسترش ارتباطات در کل سیستم اجتماعی.

4- انسجام و همبستگی کارکردی: یعنی وابستگی متقابل اجزای نظام یا عدم تغایر میان آنها.

همبستگی ملی مستلزم هر چهار نوع است البته در سطح سیاسی تر سه نوع آخر از اهمیت بیشتری برخوردارند.

چناچه اشاره شد نظریه کلاسیک در باب انسجام همان نظریه امیل دورکیم است که از دو نوع همبستگی در فرآیند تحول جوامع سخن می گفت: یکی همبستگی ابزار گونه یا همبستگی ارزشی، فرهنگی و هنجاری که ویژگی جوامع سنتی تر است و دوم همبستگی اندام وار که همبستگی کارکردی میان اجزاء نظام اجتماعی است.

جوامع سنتی بر پایه اصل شباهت استوارند، اما هر چه مدرن تر می شوند شباهت جای خود را به تفاوت می سپارد. در جوامع سنتی اجزاء به واسطه ارزشها و عقاید مشترک و یکسانی همبستگی و تداوم پیدا می کنند که به نظر دورکهایم وجدان جمعی را تشکیل می دهد.

انسجام اجتماعی (Social coherence) از نگاه اندیشمندان سیاسی

منظور از انسجام اجتماعی، هماهنگی میان اجزاء تشکیل دهنده نظام اجتماعی است در جوامع سنتی پیوندهای گوناگونی از قبیله تا مذهب و حکومت موجب همبستگی جامعه و انسجام اجتماعی می شود. اما در عصر جدید از نوسازی و تحولات صنعتی گرفته تا اجزای متجانس، از این رو ایجاد و حفظ همبستگی ملی و انسجام اجتماعی در سطوح فرهنگی، اجتماعی و ملی حائز اهمیت می باشد.

انسجام اجتماعی از نگاه اندیشمندان

توافق جمعی میان اعضاء یک جامعه که حاصل پذیرش و درونی کردن نظام ارزش و هنجاری یک جامعه و وجود تعلق جمعی و تراکمی از وجود تعامل در میان افراد آن جامعه است. (غفاری م 11.21)

امیل دورکیم:

دو مفهوم انسجام مکانیکی و ارگانیکی را از هم متمایز می کند. در این تفکیک جوامع سنتی مبتنی بر انسجام مکانیکی و شبکه های اجتماعی نزدیک به هم و بر پایه روابط ابزاری است و جوامع مدرن مبتنی بر انسجام ارگانیکی با روابط ابزاری آمده است وی همچنین معتقد است که انسجام و همبستگی ملی بر اساس ارزش ها و قواعد اخلاقی و پذیرش این ارزش ها از جانب اکثریت جامعه صورت می گیرد و نقش کم رنگ مذهب در جامعه و فردگرایی در جوامع جدید آفت بزرگ انسجام اجتماعی است. (اورعی، ص 24)

امیل دورکیم معتقد است انسجام وقتی رخ می دهد که عواطف افراد به وسیله نمادهای فرهنگی تنظیم شوند؛ جایی که افراد متصل به جماعت، اجتماعی شده باشند، کنش ها تنظیم شده و به وسیله هنجارها هماهنگ باشند و نابرابری ها قانونی تصور شوند. بنابراین، جوامع مادامی که جمعیت آنها اندک و جوامعی ساده با باورها و ارزشهای محدود و ساده بودند انسجام در آنها مکانیکی بوده است، اما دورکیم معتقد است جوامع سنتی در روند تکاملی خود تحت تاثیر عواملی، تغییراتی را در خود پذیرا می شوند.

مهمترین این عوامل از نظر دورکیم پیشرفت تقسیم کار است که باعث تحولی عظیم در این جوامع گشته و در حقیقت به دلیل تقسیم کار است که جامعه سنتی مبتنی بر انسجام مکانیکی به جامعه صنعتی مبتنی بر همبستگی ارگانیکی تبدیل می گردد. (اکبری، 1383)

انسجام اجتماعی با رویکرد سرمایه اجتماعی (قسمت اول)

 

کشورهایی که درگیر تقسیمات قومی و طبقاتی هستند و ملت به انحای گوناگون از تاثیر گذاری در سرنوشت خود و کشور برکنار می ماند محدودیت های برای اداره کشور پدید می آید.

از یک منظر مهمترین دستاوردهای توسعه ای از جمله رشد اقتصادی در کشورهایی رخ می دهد که از انسجام اجتماعی و در نتیجه آن به وسیله نهادهای عمومی کارآمد اداره می شوند.

انسجام اجتماعی برای کشورهای در حال گذار، توسعه یافته و در حال توسعه امری حیاتی است، انسجام اجتماعی در قالب حفظ تنوعات فرهنگی و قومی و ایجاد حس وحدت ملی باید تقویت شود.

بدین ترتیب که هر چه ایجاد حس وحدت ملی و وفاق اجتماعی بیشتر، انسجام اجتماعی بیشتر و هرچه انسجام اجتماعی بیشتر باشد جامعه در برابر بحران های خارجی و داخلی مقاومتر است ناگفته نماند تا زمانی که وفاق اجتماعی حاصل نشود، همبستگی اجتماعی نیز به وجود نخواهد آمد و با عدم همبستگی اجتماعی، جامعه در خطر تهدید در برابر فشار عوامل خارجی قرار می گیرد.

البته وفاق اجتماعی یکی از مفاهیم اساسی مکتب کارکرد گرایی ساختاری است که در اندیشه های اگوست کنت باید آن را ریشه یابی نمود. اساساً کنت به دنبال پاسخ به مساله بحران در جامعه فرانسه بود که راه حل آن را در قالب مفهوم وفاق اجتماعی می دید که وفاق اجتماعی نیز توافق ارزشی است که بین افراد، این توافق بر ارزش هایی که به زندگی آنها جهت می دهد بروز می یابد.

اما نکته حائز اهمیت در مقوله انسجام این است که انسجام در آنجایی مطرح می شود که چه در بعد ذهنی و چه از منظر عینی، با افراد یا اشیایی مواجه هستیم که ابتدا متفاوت بودن آن ها را پذیرفته ایم و پس از آن قائل به یکی شدن (اتحاد) یا متصل کردن (منسجم یا یکپارچه کردن) آن ها خواهیم بود.

بنابراین دیدگاه، نگرش منطقی و عاقلانه این است که نه چیزی حذف شود و نه بر چیزی بیش از حد تاکید شود.

بازار فتنه داغ است در بازار گرمی فتن باید آخته رفت

 

«نفاق» به پاس حمایت دشمن گستاخ شده و دشمن به امید نفاق جرار؛ هر دو در عرصه فرهنگ و افکار سازی پا پیش نهاده اند و فرصت ها می آفرینند و بنا به شرایط از رویه تجربه شده خودزنی و جنجال آفرینی، تردید افکنی سود می جویند.

باور دارم در این عرصه نباید از پای نشست و در ایامی که در پرده می نوشتیم امروز اعتقاد داریم بازار فتنه داغ است و در این بازار گرمی باید آخته رفت. باید همچنان غسل شهادت نیز انجام داد و . . . چون شفاف می گویم و شفاف می نویسم، همیشه مورد بغض و حمله ناجوانمردانه بوده ام ! در این شرایط پیچیده نیز از خدا می خواهم این بنده حقیر را در صراط مستقیم مصمم گرداند تا در جمع کسانی که ایمان دارند شرایط عصر علی (ع) و کوفه نماد آن است و فقط انسان از نظر ظاهری و شاید اسم عوض شده اند نه به رسم !

شرایط نیز کمک کرد تا شفاف بنویسم به واسطه منفک شدن از مسئولیت اداری و به علت ادامه تحصیل در مقطع دکتری و آن هم در رشته علوم سیاسی.

اما از خدا می خواهم همچنان «دربند آرمان» باشم تا عاقبت به خیر شوم و در تداوم راه امام (ره) و اطاعت از ولی امر مسلمین توفیق خدمتگزاری داشته باشم.

چرا که اسارت در آرمان های والای بشری و اسلامی به مراتب زیباتر از آن آزادی خواهد بود که در اسارت دام های رنگارنگ شیطانی باشیم.

 

یا رب ؛ اهدنا الصراط المستقیم

انحرافات اجتماعي نظريه ها و ديدگاه ها

 

انحرافات اجتماعي نظريه ها و ديدگاه ها

    مبناي آغازين تبيين نظريه هاي انحراف اجتماعي با شروع انقلاب صنعتي است. اين مقطع تاريخي نقطه عطفي در بروز و ظهور نظريه هاست. بطوريكه قسمت اعظم نظريه هاي انحرافات اجتماعي زماني پديد آمدند كه در اثر انقلاب صنعتي مهاجرت شديد به شهرها شكل گرفت و نا بهنجاريهاي زيادي را در پي داشت .

ازاين رو جامعه شناسان بيش از هر چيز به اشكال انحرافات رايج در شهرهاي مدرن توجه كرده اند اما ضرورت مهم اين كه براي درك كجرفتاري لازم است باجامعه و هنجارهاي اجتماعي آشنايي داشته باشيم .

فرمول رايج در اين خصوص اين است كه در مرحله اول : شناخت + تبيين و ترسيم + ارائه پيشنهادات براي اصلاح

هر نوع هنجارشكني مي تواند موضوع جامعه شناسي انحرافات باشد وچند نكته مهم عبارتند از :

1ـ كجرفتاري از ديدگاه جامعه شناسي شامل هر رفتار غير معمول مي شود.

2- انحرافات اجتماعي شامل طيف وسيعي از رفتارها مي شود كه تحت تاثير عوامل گوناگوني واقع مي گردند اين امر شامل رابطه جرم و جنايت با اقتصاد سياسي يا تاثير رسانه هاي گروهي درافزايش يا كاهش جرم و جنايت و مواردي از اين قبيل نيز مي گردد اما نكته اي مغفول واقع شده از نظر اينجانب موضوعي كه ناديده انگاشته شده عبارتند از تاثير جريانات فكري ، سياسي ، اقتصادي، اخلاقي در افزايش و كاهش جرم و انحرافات اجتماعي است .

انواع كجرفتاري :

1- خشن : كج رفتاري منجر به خشونت و جنايت كه شامل رفتارهاي خشونت آميز ، صدمه زدن به ديگران و دزدي .

2- ملايم : كج رفتاري كه منجر به خشونت وجنايت نمي شود و برخي اشكال قانون شكني است مثل نقص قوانين ترافيك، فرار از پرداخت ماليات ...

3- فكري : كج رفتاري به معني انقلابي بودن و زيرسئوال بردن وضع موجود كه بيشتر پيامبران و روشنفكران از جمله افراد كجرو محسوب مي شدند براي مثال دولتشهر آتني سقراط را محكوم به نوشيدن جام زهر مي كند او يك كجرو محسوب مي شود اما جرم او زير سئوال بردن اخلاق جامعه اي بود كه علي رغم پيشرفتهايش از نظر فكري از او عقب افتاده بود . بطوريكه افكار سقراط مجدا زمينه ساز فلسفه و انديشه غرب مي شود . در مطالعات جامع شناختي متوجه مي شويم كه جامعه شناسان به اين نوع كجرفتاري بي توجه بوده اند.