منظور از انسجام اجتماعی، هماهنگی میان اجزاء تشکیل دهنده نظام اجتماعی است در جوامع سنتی پیوندهای گوناگونی از قبیله تا مذهب و حکومت موجب همبستگی جامعه و انسجام اجتماعی می شود. اما در عصر جدید از نوسازی و تحولات صنعتی گرفته تا اجزای متجانس، از این رو ایجاد و حفظ همبستگی ملی و انسجام اجتماعی در سطوح فرهنگی، اجتماعی و ملی حائز اهمیت می باشد.
انسجام اجتماعی از نگاه اندیشمندان
توافق جمعی میان اعضاء یک جامعه که حاصل پذیرش و درونی کردن نظام ارزش و هنجاری یک جامعه و وجود تعلق جمعی و تراکمی از وجود تعامل در میان افراد آن جامعه است. (غفاری م 11.21)
امیل دورکیم:
دو مفهوم انسجام مکانیکی و ارگانیکی را از هم متمایز می کند. در این تفکیک جوامع سنتی مبتنی بر انسجام مکانیکی و شبکه های اجتماعی نزدیک به هم و بر پایه روابط ابزاری است و جوامع مدرن مبتنی بر انسجام ارگانیکی با روابط ابزاری آمده است وی همچنین معتقد است که انسجام و همبستگی ملی بر اساس ارزش ها و قواعد اخلاقی و پذیرش این ارزش ها از جانب اکثریت جامعه صورت می گیرد و نقش کم رنگ مذهب در جامعه و فردگرایی در جوامع جدید آفت بزرگ انسجام اجتماعی است. (اورعی، ص 24)
امیل دورکیم معتقد است انسجام وقتی رخ می دهد که عواطف افراد به وسیله نمادهای فرهنگی تنظیم شوند؛ جایی که افراد متصل به جماعت، اجتماعی شده باشند، کنش ها تنظیم شده و به وسیله هنجارها هماهنگ باشند و نابرابری ها قانونی تصور شوند. بنابراین، جوامع مادامی که جمعیت آنها اندک و جوامعی ساده با باورها و ارزشهای محدود و ساده بودند انسجام در آنها مکانیکی بوده است، اما دورکیم معتقد است جوامع سنتی در روند تکاملی خود تحت تاثیر عواملی، تغییراتی را در خود پذیرا می شوند.
مهمترین این عوامل از نظر دورکیم پیشرفت تقسیم کار است که باعث تحولی عظیم در این جوامع گشته و در حقیقت به دلیل تقسیم کار است که جامعه سنتی مبتنی بر انسجام مکانیکی به جامعه صنعتی مبتنی بر همبستگی ارگانیکی تبدیل می گردد. (اکبری، 1383)
ادامه مطلب